اداره ی سنجش آموزش و پرورش استان اردبيل

جهت دهی به آموزش از طریق طراحی سؤال خوب

طرح سؤال نقش کلیدی و اساسی در جمع آوری اطلاعات به منظور آگاهی از تحقق انتظارات آموزشی یا پرورشی و بهبود و توسعه ی یادگیری دانش آموزان ایفا می کند، زیرا از طریق طرح سؤال ها و استفاده از روش و ابزار مناسب، می توان به محدودیت ها و نارسایی های موجود در عناصر نظام آموزشی (معلم، دانش آموز، محتوای آموزش، آیین نامه، شرایط و موقعیت آموزش، شیوه های یادگیری- یاددهی، و...) پی برد و بر اساس نتایجی که از تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده به دست می آید، در جهت اصلاح و بهبود امور و فعالیت های آموزشی، و جهت دهی به فرایند آموزش معلم و یادگیری دانش آموزان اقدام کرد.

بنابراین، همان طور که از مطالب بالا استنباط می شود، سنجش می تواند بر فرایند یادگیری دانش آموزان و آموزش معلم تأثیر عمیقی بگذارد. اما اگر از سنجش به عمل آمده، برای نمره دهی به دانش آموزان استفاده کنیم، دانش آموزان به این نتیجه می رسند که باید برای قبول شدن و کسب نمره ی بالا تلاش کنند. در نتیجه، به جای تأکید بر یادگیری، به مطالب توجه خواهند کرد. به این ترتیب، چگونگی مطالعه و یادگیری دانش آموزان، تحت تأثیر ماهیت سنجش عملکرد تحصیلی آنان قرار می گیرد.

بنابراین، اگر عملکرد تحصیلی دانش آموزان را با سؤال های سطحی بسنجیم، به پرورش یادگیرندگانی با یادگیری کم عمق و سطحی کمک کرده ایم و این همان آفتی است که نظام آموزشی ما را دچار چالش کرده است. به همین دلیل است که ویگینز می گوید: اگر آزمون ها تعیین می کنند که معلمان عملاً چه چیزی را آموزش بدهند و دانش آموزان چه چیزی را یاد بگیرند، پس راه اصلاح آموزش، راهی مستقیم اما سر بالاست؛ پس باید توانایی ها و عادت های اساسی و مهم را آزمون کنید.

ویژگی های ابزار سنجش

از سوی دیگر هدف از سنجش، فراهم آوردن اطلاعات ضروری برای قضاوت درباره ی کیفیت عملکرد تحصیلی و یادگیری دانش آموزان است. بنابراین، قضاوت ما درباره ی عملکرد تحصیلی دانش آموزان، به اطلاعات جمع آوری شده در این زمینه بستگی دارد. به این معنا که هرچه اطلاعات فراهم شده دقیق تر و کامل تر باشند، ارزشیابی به عمل آمده بر پایه ی آن ها نیز معتبرتر خواهد بود.

طرح سنجش

اولین قدم در سنجش یادگیری یا عملکرد تحصیلی دانش آموزان، تهیه ی طرح سنجش است که به طور متداول، به آن «جدول مشخصات سنجش» نیز گفته می شود. طرح سنجش، جدول دو بُعدی است که هدف های آموزشی (یادگیری) را به محتوای درس ربط می دهد و وزنی را که باید به هر یک از زمینه های یادگیری داده شود، مشخص می کند. بنابراین، در این جدول، علاوه بر هدف های آموزشی (یادگیری) و محتوای درس مربوط به هر هدف، درصد و تعداد پرسش های مربوط به هر هدف نیز تعیین می شود. برای مشخص کردن وزن زمینه های یادگیری، می توان از ملاک های زیر استفاده کرد:

فایده ی استفاده و بهره گیری از طرح سنجش آن است که پرسش های مطرح شده در ابزار سنجش، با هدف های آموزشی و محتوای تدریس شده هماهنگ می شوند. به علاوه سبب می شود، محتوای ابزار سنجش، نمونه ی معرفی از هدف ها (زمینه های یادگیری) و مطالب آموزشی باشد که قرار است سنجش شوند. در واقع، طرح سنجشی که به طور مناسب تهیه شده باشد، تأییدی بر روانی ابزار سنجش است. به کلامی دیگر، بین آن چه سنجش می شود و آن چه آموزش داده شده است تطابق وجود دارد. در مقاله بعد با انواع روش های سنجش آشنا خواهیم شد.

رشد تکنولوژی آموزشی

مرکز یادگیری سایت تبیان،تنظیم: شکوفه باصری